Αντώνιος Α. Λιόντας
Η Φιλόπτωχος Αδελφότης ιδρύθηκε την 5η Δεκεμβρίου 1871 με εμφανή προορισμό της την εποποιία και την φιλάνθρωπο δράση, προκειμένου να καταστεί δυνατή και ανεκτή από τις Τουρκικές αρχές η ίδρυσή της. Κύριος σκοπός της ιδρύσεώς της υπήρξε η συσπείρωση των Ελλήνων της περιοχής ενόψη των κινδύνων οι οποίοι απειλούσαν τον Ελληνισμό της Μακεδονίας κατά τον 19ο αιώνα, και οι οποίοι εκπορεύονταν από τις πανσλαβικές επιδιώξεις των Ρώσων. Ως εκ τούτου, πλην της φιλανθρωπίας, σημαντική και πολυσχιδής υπήρξε η δράση της Φιλοπτώχου Αδελφότητος, καθ΄όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, και προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης ζωτικών προβλημάτων του ελληνικού πληθυσμού της Μακεδονίας. Η Φιλόπτωχος Αδελφότης θωρακίζει και προστατεύει τους Έλληνες της Μακεδονίας από τον επεκτατικό πανσλαβισμό, δημιουργεί συγκροτημένα νεκροταφεία, βοηθά παντιοτρόπως τις άπορες οικογένειες των αγωνιζομένων για τη διατήρηση των ελληνικών πληθυσμών της υπαίθρου, παρέχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε απόρους και ορφανά, θύματα της τουρκικής και βουλγαρικής θηριωδίας. Η Φιλόπτωχος Αδελφότης λαμβάνει σημαντική θέση και κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα (1903-1908), προσφέροντας ανεκτίμητες υπηρεσίες καθόλη τη διάρκειά του και με τη συμμετοχή όλων των μελών της. Παρέχει χρήματα, χρησιμοποιεί τα μέλη της ως πληροφοριοδότες, σε συνεννόηση με το ελληνικό προξενείο που ήταν το αρχηγείο του Αγώνα. Μέλη της πάλι, μεταφέρουν όπλα και πυρομαχικά και οι ιατροί-μέλη της περιθάλπουν τραυματίες. Η Φιλόπτωχος Αδελφότης στράφηκε και προς την παιδεία, ενισχύοντας τα σχολεία της πόλεώς μας, έχουσα επίγνωση της σημασίας τους για τον Ελληνισμό. Έτσι, ενίσχυσε την Εφορία Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων της πόλεώς μας και ήρθε αρωγός της ελληνικής κοινότητας κατά την ανέγερση ελληνικών σχολείων, όπως της Αστικής Σχολής της οδού Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και της Αστικής Σχολής της Αναλήψεως. Συνέδραμε οικονομικά τη νυχτερινή σχολή του Φιλοπροοδευτικού Συλλόγου και βοήθησε με χορήγηση υποτροφιών άπορους σπουδαστές για την ολοκλήρωση της μόρφωσής τους στο εξωτερικό. Η παρουσία και η προσφορά της Φιλοπτώχου Αδελφότητος είναι εμφανής και ποικίλη και στους μετέπειτα χρόνους, όπως κατά την απελευθέρωση της πόλεώς μας καθώς και στην μεγάλη εθνική συμφορά της Μικρασιατικής Καταστροφής. Διέθεσε δε όλο το αποθεματικό της κεφάλαιο για την περίθαλψη και ανακούφιση των προσφύγων. Η διαρκής και αέναος αυτή δράση της Φιλοπτώχου Αδελφότητος έχει ως συνέπεια να φιλοτιμηθούν πολλοί συμπολίτες μας, οι οποίοι προβαίνουν σε δωρεές χρηματικών ποσών, μερικοί δε εξ αυτών παραχωρούν ολόκληρη την περιουσία τους, όπως: α) η Μαρία Τσουκαλά, β) η Αικατερίνη Γεωργιάδου-Κτενά, γ) ο Αρχιμανδρίτης Κωνσταντίνος (Προϊστάμενος του Ιερού Ναού Αγίου Αθανασίου), δ) ο εν Αμβούργω εγκατεστημένος Θεσσαλονικεύς Γεώργιος Κατσάλης, οι οποίοι αποτελούν μέρος μόνον των επωνύμων και ανωνύμων δωρητών και ενισχυτών του Έργου της Φιλοπτώχου Αδελφότητος και στους οποίους δικαίως οφείλεται αοΐδιος ευγνωμοσύνη.
ΜΑΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΟΥ ΠΡΟΕΣΤΟΥ
Με την με αριθμό πρωτ. 193/26.4.1898 (αριθ. Κωδ. 206) Διαθήκη, η οποία συνετάχθη ενώπιον του Συμβολαιογραφούντος Γραμματέως της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, ο και χρέη Συμβολαιογράφου εκπληρών κατά διαταγή του Σεβασμιότατου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης, η Μαρία Αστεριού Προεστού κατέλειπε εις την Φιλοπτωχό Αδελφότητα 300 λίρες Οθωμ. και μία οικία μετά εργαστηρίου κειμένη εις την Ενορία Υπαπαντής.Η καταληφθείσα περιουσία ήταν βεβαρημένη με κληροδοσίες τις οποίες και εξεπλήρωσε η Αδελφότης. Το ακίνητο έχει ήδη αξιοποιηθεί με το σύστημα της αντιπαροχής.
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΝΤΑΖΙΔΗΣ
Κατέλειπε κληροδοσία πεντήκοντα (50) λιρών, τις οποίες εισέπραξε η Αδελφότης, όπως αποδεικνύεται από την έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου των ετών 1906 – 1907.
ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Με την με αριθμό 11.591/13.1.1922 Δημόσια Διαθήκη, συνταχθείσα ενώπιον του άλλοτε ποτέ Συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Παναγιώτη Κωνσταντινίδη, η Φιλόπτωχος Αδελφότης εγκατεστάθη κληρονόμος του Κωνσταντίνου Δημητρίου, η δε καταληφθείσα εις αυτήν κληρονομιά συνίστατο σε έπιπλα και χρηματικές απαιτήσεις του κληρονομουμένου από τρίτους. Η κληρονομιά ήταν βεβαρημένη με κληροδοσίες, τις οποίες η Αδελφότης εξεπλήρωσε.
ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΘΥΓΑΤΗΡ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ Ή ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ
Με την με αριθμό 18.816/1924 Πράξη Δωρεάς εν ζωή υπό τρόπον, η οποία συντάχθηκε ενώπιον του άλλοτε ποτέ Συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Αστεριού Σγουρού, η Αικατερίνη θυγατέρα Γεωργίου Ιωάννου ή Γεωργιάδου δώρισε εις την Φιλόπτωχο Αδελφότητα μία διώροφη οικία μετά του υπ’ αυτήν και πέριξ αυτής οικοπέδου κειμένη εις τη Θεσσαλονίκη – Ενορία Αγίου Αθανασίου και επί της οδού Φιλίππου αριθ. 176. Η Αδελφότης απεδέχθη την παραπάνω δωρεά, εξεπλήρωσε τους τεθέντες υπό της Δωρήτριας όρους και ήδη έχει αξιοποιήσει το δωρηθέν ακίνητο με το σύστημα της αντιπαροχής.
ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΡΤΖΙΔΗΣ
Από την με αριθμό πρωτ. 1.498/139-1912 (αριθ. Κωδ. 228) Πράξη, η οποία συντάχθηκε από τον Συμβολαιογραφούντα Γραμματέα της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, αλλά και εξ ετέρων εγγράφων προκύπτουν :α) ότι ο Ιωάννης Μερτζίδης εδωρήσατο υπέρ της Φιλοπτώχου Αδελφότητος οικία μετά εργαστηρίου και παρακειμένου γηπέδου εκτάσεως 300 τ.π. κειμένη εις τα Σκόπια, β) ότι ο δωρητής παρακράτησε την επικαρπία και έλαβε από την Αδελφότητα και χρηματικό ποσό για την αποπληρωμή προσωπικού του χρέους και γ) ότι η δωρηθείσα οικία επωλήθη από τον δωρητή εις τρίτον, ο δε αγοραστής παρακράτησε μέρος του τιμήματος και εξόφλησε την ενυπόθηκη απαίτηση, την οποία είχε η Αδελφότης κατά του Ιωάννου Μερτζίδη.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΤΣΑΛΗΣ
Με κληροδοσία, η οποία ήταν εγγεγραμμένη εις την ιδιόχειρη μυστική διαθήκη, η οποία κατετέθη εις το εν Αμβούργω Προξενικό Γραφείο της Ελλάδος και συντάχθηκε η με αριθμό 831/22.12.1929 Πράξη εγχειρίσεως, ο Γεώργιος Κατσάλης κατέλειπε εις το “Νεκροταφείον της Ελληνικής Ορθοδόξου Κοινότητος εν Θεσσαλονίκη” και εις την “Εκκλησία της Αναλήψεως εν τη Ενορία Πύργων”, εξ ημισείας και εξ αδιαιρέτου μία οικία μετά του υπ’ αυτήν και πέριξ αυτής οικοπέδου, κειμένη εις την Θεσσαλονίκη και επί της συμβολής των οδών Κρήτης, Δελφών και Πατρών.Το ακίνητο όμως αυτό ήταν ενυπόθηκο και κατεσχημένο και ως εκ τούτου εκπλειστηριάσθηκε και από το περίσσευμα του εκπλειστηριάσματος, οι κληροδόχοι (η Εκκλησία της Αναλήψεως και το Νεκροταφείο “Ευαγγελιστρίας” – Φιλόπτωχος Αδελφότης) έλαβε χρηματικό ποσό ύψους 80.000 δραχμών περίπου έκαστος εξ αυτών.
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗ ΣΥΖ. ΒΑΣΙΑΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ, ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑΡΗ
Με την με αριθμό 4446/1931 Πράξη Δωρεάς εν ζωή, η οποία συντάχθηκε ενώπιον του άλλοτε ποτέ Συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Ιωάννου Ρουσσά, οι Βασίλειος Μιχαήλ Κυριακού και Ελένη συζ. Βασιλείου Κυριακού, το γένος Δημητρίου Παλαμάρη εκτιμώντες την φιλανθρωπική και κοινωφελή δράση της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Θεσσαλονίκης άμα και εις ένδειξιν ευλάβειας προς μνήμην του Αγίου Παύλου, δωρούνται δια δωρεάς εν ζωή στερεάς και αμετακλήτου προς την Φιλόπτωχο Αδελφότητα Θεσσαλονίκης τα 50 στρέμματα ενός βοσκοτόπου και ήδη γηπέδου συνολικής εκτάσεως 2.900 στρεμμάτων, κειμένου εις θέσιν «Ακσέ Κισλά» της περιφερείας του χωρίου Καπουτζήδων και ήδη περιοχή του Αγίου Παύλου του ομωνύμου Δήμου. Με την υπ’ αριθ. 4472/1931 Πράξη του ιδίου άνω Συμβολαιογράφου η Αδελφότης απεδέχθη την παραπάνω Δωρεά.
ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ
Ο κατά την 21η Νοεμβρίου 1955 αποβιώσας Ιωάννης Ιορδ. Νικολαΐδης διά της υπ’ αριθ. 12.507/1955 Δημοσίας Διαθήκης, συνταχθείσης ενώπιον του άλλοτε ποτέ Συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Αλκιβιάδη Τζούφη και δημοσιευθείσης υπό του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης δια του υπ’ αριθ. 508/1955 Πρακτικού δημοσιεύσεώς της, κατέλειπε δια κληροδοσίας δραχμές 10.000 υπέρ της Αδελφότητος.
ΑΡΣΕΝΙΟΣ ΒΕΡΕΜΗΣ
Δωρεά πέντε (5) παλαιών αργυρών Τουρκικών νομισμάτων (Μετζιτίων) υπέρ του Ναϊδρίου του Αγίου Παύλου, ιδιοκτησίας της Αδελφότητος.
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΒΑΣ. ΜΑΝΟΥ
Με την από 9.3.1953 ιδιόγραφη Διαθήκη, η οποία κατέστη κυρία με την υπ’ αριθ. 2.186/1953 απόφαση του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, ο Εμμανουήλ Βασιλείου Μάνος, κληροδότησε κατ’ ίση μοίρα εις την Φιλόπτωχο Αδελφότητα και εις την Πανελλήνια Ένωση Γονέων «Χριστιανική Αγωγή (Γ.Ε.ΧΑ.)» κινητά πράγματα (βιβλία και έπιπλα), ιδιοκτησίας του, για τα οποία συνετάχθη η με ημερομηνία 10.2.1954 Έκθεση Απογραφής της καταλιπομένης κληρονομικής περιουσίας και Διανομής αυτής μεταξύ των κληροδόχων.
