Θεόδωρος Ι. Δαρδαβέσης

Στα τέλη του 19ου αιώνα η Θεσσαλονίκη αποτελούσε ένα κοσμοπολίτικο πολυφυλετικό και πολυθρησκευτικό μεγάλο αστικό κέντρο, στο οποίο συμβίωναν, κάτω από τον Οθωμανικό ζυγό Έλληνες, Εβραίοι, Σέρβοι, Αλβανοί, Λεβαντίνοι και Βούλγαροι. Κάθε εθνοτική ομάδα, περιχαρακωμένη στις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμά της, προσπαθούσε να προστατεύσει και να προωθήσει τα συμφέροντά της με πεδία διεκδίκησης τη Μακεδονική γη. Μεταξύ αυτών, οι πλέον απειλητικοί ήταν οι Βούλγαροι, ιδιαίτερα μετά την ίδρυση της σχισματικής τους εκκλησίας και την υποστήριξη που ετύγχαναν από τη ρωσική πολιτική του πανσλαβισμού. Αντιμέτωποι στη σκληρή αυτή πραγματικότητα οι Έλληνες της Μακεδονίας αγωνιούσαν και προσέβλεπαν για βοήθεια και υποστήριξη των δικαίων τους προς την ελεύθερη Ελλάδα, όπου, σταδιακά, το ζήτημα της Μακεδονίας άρχισε να ανάγεται ως το τελευταίο όριο αξιοπρέπειας του ελληνισμού, να αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό και ευρύτατη δημοτικότητα. Η έναρξη του Μακεδονικού Αγώνα ευρίσκετο προ των πυλών και εκείνος ο οποίος συνέβαλε στην υπόθεσή του και στην ευρύτατη δημοσιοποίησή του, όσο κανείς άλλος, ήταν ο ανθυπολοχαγός Παύλος Μελάς. Ο θάνατός του, εν δράσει, στην Καστοριά, αποτέλεσε το εφαλτήριο του εθνικού ξεσηκωμού, το οποίο οδήγησε στο μεγαλύτερο έπος του ελληνισμού μετά τον αγώνα της εθνικής παλιγγενεσίας.