Αγίας Σοφίας 38 546 22 Θεσσαλονίκη - Tηλ. 2310 220 700, 277 911 - fax. 2310 277 768 |faath@otenet.gr

Το ζήτημα των ιερών εικόνων των κοιμητηρίων ναών Αγ. Παρασκευής και Ευαγγελίστριας ιδιοκτησίας Φ.Α.Α.Θ.

Αμαλία Καζάκη

Η Φιλόπτωχος Αδελφότης Ανδρών Θεσσαλονίκης, το ύψιστης εθνικής και φιλανθρωπικής δράσης αυτό σωματείο, προέβη το 1875, λίγα χρόνια μετά την ίδρυσή του (1871), στην ίδρυση Νεκροταφείων στην ανατολική (Ευαγγελίστρια) και στη δυτική πλευρά της πόλης (Αγία Παρασκευή). Η Αδελφότητα με ιδία δαπάνη και κοπιώδη προσπάθεια περιτείχισε και κόσμησε τους χώρους των Κοιμητηρίων και ανήγειρε τους Ιερούς Ναούς της Ευαγγελίστριας και της Αγίας Παρασκευής αντίστοιχα. Η Φιλόπτωχος Αδελφότητα παρακολούθησε και συμμετείχε στα μεγάλα γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορία της πόλης στα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα και στις αρχές του επόμενου. Οι ταραγμένες περίοδοι όμως δεν έλειψαν στην πόλη της Θεσσαλονίκης ακόμη και κατά τη μεταπελευθερωτική περίοδο. Έτσι κατά τους χρόνους 1915 – 1916, καθώς ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη, έχουμε τα γνωστά γεγονότα του κινήματος της Εθνικής Άμυνας και την προσωρινή κυβέρνηση του Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη.   Την περίοδο αυτή το Υπουργείο Εκκλησιαστικών και Δημόσιας Εκπαίδευσης και ο υπουργός Α. Μιχελιδάκης, θέλοντας να προστατέψει τα ανεκτίμητα Βυζαντινά κειμήλια της πόλης, απέστειλε επιστολή προς τον Παναγιότατο Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιο, στις 29 Δεκεμβρίου 1915, γνωρίζοντάς του ότι αποστέλλει στη Θεσσαλονίκη τον καθηγητή Βυζαντινής Ιστορίας και Χριστιανικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Αδ. Αδαμαντίου για να παραλάβει από όλους τους Βυζαντινούς ναούς της πόλης τα σπουδαιότερα Βυζαντινά κειμήλια και να τα μεταφέρει στο Μουσείο των Χριστιανικών και Βυζαντινών αρχαιοτήτων των Αθηνών, υπό τον όρο, ότι θα επιστραφούν όλες οι εκ Μακεδονίας περισυλλέγουσες Βυζαντινές αρχαιότητες, όταν δημιουργηθεί Μουσείο Βυζαντινών Αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη. Συγκεκριμένα στην επιστολή αναφέρεται:   “Έχομεν την τιμήν να γνωρίσωμε εις την ημετέραν Πανιερότητα, ότι παρηγγείλαμε εις τον καθηγητήν του Πανεπιστημίου κ. Αδ. Αδαμαντίου να παραλάβη εν Θεσσαλονίκη και να μεταφέρη ενταύθα όπως φυλαχθώσι προσωρινώς της εν τω μέλλοντι παραμονής τούτων εν Θεσσαλονίκη ησφαλισμένης ήδη δυνάμει του νόμου περί ιδρύσεως Βυζαντινού Μουσείου και εν Θεσσαλονίκη τα εν τη αυτόθι Ιερά Μητροπόλει φυλαττόμενα Βυζαντινά κειμήλια εκ Μελενίκου και τα πολυτιμότερα Βυζαντινά έργα εκ των αυτόθι αρχαίων Εκκλησιών ιδίως από τας σπουδαιότερας Βυζαντινάς Εκκλησίας κατεσπαρμένα σπουδαία γλυπτά και αρχιτεκτονικά Βυζαντινά έργα. Αι συνελόμεναι κακή μοίρα σοβαραί στρατιωτικαίαεπιχειρήσεις εν Θεσσαλονίκη, αι οποίαι δεν είναι αδύνατον να επεκταθώσι εις το προσεχές μέλλον, επιβάλλουν εις ημάς να προβώμεν εις τα αναγκαία μέτρα προνοίας προς αποτροπήν βλάβης ή απωλείας των ανεκτιμήτων κειμηλίων, πράγμα που θα ήτο μεγίστη εθνική ζημία”.   Θεωρώντας το ζήτημα υψίστης σημασίας το Υπουργείο Εκκλησιαστικών και Δημόσιας Εκπαίδευσης απέστειλε μέσα σε λίγες μέρες και δεύτερη επιστολή προς το Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης. “Αναφερόμενοι εις το υπ΄ αριθ. 54149 29 Δεκεμβρίου 1915 έγγραφον, παρακαλώμεν όπως επισπεύσετε δια παντός τρόπου την εκτέλεσιν της εντολής ημών και παραδώσητε άνευ αναβολής εις τον καθηγητήν Αδ. Αδαμαντίου όπως φυλαχθώσι προσωρινώς ενταύθα τα εν τη ημετέρα Μητροπόλει και εν ταις διαφόραις αυτόθι εκκλησίαις υπάρχοντα πολύτιμα Βυζαντινά κειμήλια”. Ανάμεσα στους ιερούς ναούς της πόλης, των οποίων τα Βυζαντινά κειμήλια και οι ιερές εικόνες μεταφέρθηκαν από τον καθηγητή Αδαμαντίου στην Αθήνα, ήταν οι ναοί των νεκροταφείων της Ευαγγελίστριας και της Αγ. Παρασκευής. Στη συνεδρίαση της 29ης Φεβρουαρίου 1916, ο πρόεδρος της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Θεσσαλονίκης Κων. Τάττης ανακοινώνει ότι: “Κατόπιν εγγράφου εντολής της παναγιώτητος του Μητροπολίτου ημών παρεδόθησαν υπό των επιτρόπων της Ευαγγελιστρίας επτά αρχαίαι εικόναι προς τον υπό της κυβερνήσεως εντεταλμένον καθηγητήν της βυζαντινής τέχνης Αδ. Αδαμαντίου, επίσης δε τριάκοντα άλλαι εικόναι εκ του ιερού ναού της Αγίας Παρασκευής, όλα τα σχετικά πρωτόκολλα της παραλαβής αυτών απεστάλησαν προς την Ιεράν Μητρόπολιν”. Σήμερα, δεκαετίες αργότερα, σε ότι αφορά τις εικόνες του ναού του κοιμητηρίου της Ευαγγελίστριας έχει γίνει σημαντική έρευνα. Την περίοδο 1987-1988 εξήντα τρεις συνολικά εικόνες, περιόδου 14ου ως 19ου και 20ου αιώνα, παρελήφθησαν από τη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης για φύλαξη, καταγραφή, μελέτη και ένταξη στις συλλογές της. Χάρη στη συμβολή του Αντιδημάρχου Πολιτισμού Βασίλη Καλφόπουλου, της 9ης εφορείας και με δαπάνες του Δήμου Θεσσαλονίκης. ένα μικρό τμήμα αυτής της συλλογής παρουσιάστηκε για πρώτη φορά κατά τα Δημήτρια ΚΕ’ το 1987. Η έκθεση διήρκησε ως το 1990. Το 1992 τριάντα πέντε εικόνες παρουσιάστηκαν στα Δημήτρια ΚΖ’ στη Ροτόντα στην έκθεση Συλλογή Εικόνων Δημοτικής Πινακοθήκης Θεσσαλονίκης. Άγνωστη ωστόσο παραμένει η τύχη των εικόνων που έφυγαν από το ναό της Αγ. Παρασκευής καθώς αποτελούσαν τον κύριο όγκο.   Σύμφωνα με το πρωτόκολλο παραλαβής των χριστιανικών κειμηλίων από το ναό της Αγ. Παρασκευής, το οποίο βρέθηκε στα αρχεία της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης ο καθηγητής Αδαμαντίου παρέλαβε εικοσιμία εικόνες επί ξύλου. Στο σχετικό έγγραφο αναφέρεται: Πρωτόκολλο παραλαβής Χριστιανικών κειμηλίων εκ του I. Ναού της Αγίας Παρασκευής. Συνωδά α) Εγγράφω του επί των εκκλησιαστικών Υπουργού κ. Μιχελιδάκη υπ. αρ. πρωτ. 54149 και ημερομηνίας 29 Δεκ. 1915 β) Εγγράφω της Α. Β. Υ. του Πρίγκηπος Νικολάου, Προέδρου της Εφορευτικής Επιτροπής του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου 30 Δεκ. 1915 γ) Εγγράφω του Νομάρχου Θεσσαλονίκης κ. Ιωάννου Αθηναγένους υπ. αριθ. πρωτ. 1232 και ημερ. 21 Ιανουαρίου 1916 δ) Συμφώνως με τα της αποφάσεως της Δημογεροντίας Θεσσαλονίκης σε συνεδρίασή της στις 23 Ιανουαρίου 1916 παρελήφθησαν υπό του απεσταλμένου της κυβερνήσεως κ. Αδ. Αδαμαντίου καθηγητού του Πανεπιστημίου Αθηνών και Διευθυντού του Βυζαντινού Μουσείου τα εξής βυζαντινά και χριστιανικά κειμήλια:

Εικόνες επί ξύλου

  1. Οι Άγιοι Πάντες 0,60×0,45.
  2. Η Θεοτόκος. Κάτω εις τρεις σειράς Άγιοι 0,55×0,32.
  3. Η Θεοτόκος. Πλαγίως τρεις σειρές Αγίων. Κάτω ο Αγ. Γεώργιος και ο Αγ. Δημήτριος 0,56×0,3Ι.
  4. Η Θεοτόκος Αριστεροκρατούσα. Μεσαίο φύλλο τρίπτυχου 0,32×0,21.
  5. Η Θεοτόκος. Πέριξ Άγιοι. Κάτω ο Αγ. Γεώργιος και ο Άγιος Δημήτριος 0,41×0,32.
  6. Ο Άγιος Γεώργιος 0,44×0,30.
  7. Τρεις σειρές Αγίων. Εικών Σλαβική 0,30×0,26.
  8. Θεοτόκος Αριστεροκρατούσα. Μεσαίο φύλλο τρίπτυχου 0,30×0,20.
  9. Η κοίμησις της Θεοτόκου 0,35×0,29.
  10. Ο Άρχων Μιχαήλ ολοσώματος με πλαίσιο αυτόξυλο 0,41×0,33.
  11. Ο Χριστός, ο Βασιλεύς, βασιλευόντων ένθρονος. Εφθαρμένη 0,78×0,45.
  12. Η Αγία Θεοπίστη, ο Άγιος Ευστάθιος έχοντες ενώπιόν των από εν παιδίον 0,43×0,31.
  13. Η Θεοτόκος ένθρονος βρεφοκρατούσα. Εκατέρωθεν αρχάγγελοι ολοσώματοι 0,43×0,33.
  14. Η Αγία Τριάς. Κάτω ο Άγιος Διονύσιος και έτερος μοναχός κρατούντες την εκκλησίαν 0,35×0,30.
  15. Η Θεοτόκος αριστεροκρατούσα. Εικών Σλαβική 0,39×0,32.
  16. Η Δέησις Μεσαίο Φύλλο τρίπτυχου 0,27×0,18.
  17. Η Θεοτόκος Βρεφοκρατούσα. Μεσαίο φύλλο τρίπτυχου. Μεσαία φύλλα τρίπτυχων σκοτεινά και εφθαρμένα υψ. 0,32.
  18. Τέσσερα τεμάχια τεθραυσμένα εκ φύλλων τρίπτυχων.
  19. Εννέα τεμάχια πλαγίων φύλλων τρίπτυχων.
  20. Η Θεοτόκος Αριστεροκρατούσα. Μεσαίο φύλλο τρίπτυχων 0,31×0,21.21. Η Θεοτόκος δεξιοκρατούσα 0,40×0,30.4.

  Απόσπασμα όμως από την Λογοδοσία της 19ης Μαΐου 1902 για την περίοδο 1 Μαΐου 1901-30 Απριλίου 1902 της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης, φέρνει στο φως νέα στοιχεία για το περιεχόμενο του Ιερού Ναού της Αγίας Παρασκευής. Την περίοδο αυτή η Φιλόπτωχος Αδελφότητα αδυνατούσε να αναλάβει οικονομικά την προμήθεια των ιερών εικόνων του εικονοστασίου του ναού, καθώς θα αναγκαζόταν να διαθέσει χρήματα προορισμένα για την ανακούφιση των Θεσσαλονικέων πολιτών που είχαν ανάγκη. Τότε με πρωτοβουλία και προτροπή της Α.Θ. Παναγιότητας του Οικουμενικού Πατριάρχη Ιωακείμ του Γ’, δεκαεννέα εικόνες αγιογραφήθηκαν και δωρίθηκαν, από αγιορείτες μοναχούς και αγιογράφους, στον I. Ναό της Αγ. Παρασκευής.

Οι εικόνες αυτές είναι οι εξής:

  1. Ευαγγελισμός – Μοναχός Αβέρκιος -Λαύρα των Αρχαγγέλων – Καρυές.
  2. Ιησούς Χριστός – Αδελφός της Ιωσαφαίων – Καυσοκαλύβια.
  3. Σταύρωσης του Ιησού – Ιερομόναχος Ματθαίος.
  4. Αγίας Παρασκευής – Ιωακείμ ο Καυσοκαλυβίτης.
  5. Αγίου Δημήτριου – Ιωαννίτης ο Καυσοκαλυβίτης.
  6. Αγίας Τριάδος – Μοναχός Δανιήλ.
  7. Τιμίου Σταυρού – Ιωήλ Λαυριώτης.
  8. Παναγίας – Βαρθολομαίος και Χρυσόστομος – Ζωγράφοι, Κελλιώτες – Καρυές.
  9. Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου – Ιερομόναχος Γρηγόριος Διονυσάτης – Καρυές.
  10. Αγίου Γεωργίου – Μοναχός Γερμανός – Λαυριωτικό κάθισμα.
  11. Μυστικός Δείπνος – Μοναχός Γερόντιος – Σκήτη Αγίας Άννης.
  12. Αναστάσεως – Γρηγόριος Σκουρταίων – Λαυριώτης – Καρυές.
  13. Βαπτίσεως – Μοναχός Ιωσήφ – Σκήτη Αγίας Άννης.
  14. Γεννήσεως – Μοναχός Θωμάς – Σκήτη Αγίας Άννης.
  15. Έγερσις του Λαζάρου – Ιερομόναχος Κύριλλος και Νικόδημος – Σκήτη Αγίας Άννης.
  16. Μεταμορφώσεως – Μοναχός Θεοδόσιος – Σκήτη Αγίας Άννης.
  17. Αναλήψεως – Κάλλιστος – ζωγράφος – Σκήτη Αγίας Άννης.
  18. Πεντηκοστής – Ανανίας – Σκήτη Αγίας Άννης.
  19. Βαϊοφόρου – Μακάριος – Σκήτη Αγίας Άννης.

  Οι εικόνες αυτές, αντιπροσωπευτικό δείγμα της Αγιορείτικης τέχνης του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου εξακολουθούν να στολίζουν το εικονοστάσιο του Ιερού Ναού του κοιμητηρίου της Αγίας Παρασκευής. Όσο για τις εικόνες, που ο καθηγητής Αδαμαντίου μετέφερε στην Αθήνα, μια πρώτη έρευνα και επαφή με το Βυζαντινό Μουσείο της πόλης μας έδειξε ότι δεν έχουν επιστραφεί και ότι παραμένουν στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Οι λόγοι, όμως, για τους οποίους ο καθηγητής Αδαμαντίου μετέφερε τις Ιερές εικόνες δε συντρέχουν πια και η Θεσσαλονίκη διαθέτει το χώρο όπου μπορούν να εκτεθούν. Το θέμα της επιστροφής των ιερών αυτών κειμηλίων εκκρεμεί και πρέπει να απασχολήσει τους φορείς της πόλης, καθώς αποτελούν όχι μόνο ένα πολύτιμο κομμάτι της ιστορίας της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης, ενός συλλόγου με ανυπολόγιστη προσφορά στην πόλη, αλλά και ανεκτίμητο θησαυρό του ιστορικού μας παρελθόντος.

2015-06-11T13:40:02+02:00 [ΙΣΤΟΡΙΑ]|
www.revanger.com www.erguvanhaber.com www.erzurumozelders.com www.tekirdagtabldot.com www.gebzesaadet.com www.balikesiryenihaber.com www.ucanbalonmugla.com www.aymaras.com www.buyukorduhaber.com www.ambushm.com www.trabzonpostasi.com www.yalovaradyotv.com www.internetedirne.com www.duzcepark.com www.butuncanakkale.com www.ssgolfhotel.com www.ispartaradyonet.com www.tokathaberi.com www.tokathabersitesi.com www.escortlarrize.net www.sivashbr.net www.sivashaberci.com www.manisaotolastik.com www.yeniyasamgorukle.com www.alanyamado.com www.manavgatx.com

To faath.org.gr χρησιμοποιεί cookies. Τα cookies μας βοηθούν να προσφέρουμε τις υπηρεσίες μας. Με την πρόσβαση σας στο faath.org.gr αποδέχεστε την χρήση των cookies σε αυτό. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο